گرینگی مانگانە: پەیوەندییە نێودەوڵەتییە دژبەیەکەکانی کوردستان
لە دەستەی سەرنوسەری بارزانی وۆچەوە – لە ماوەی دوو دەیەی ڕابردوودا، کوردستان لە سێبەری پڕ لە گێژاوی شەڕی کەنداو و عێراق دەرچووە و ڕۆڵێکی سەرەکی لە شەڕی داعشدا دەگێڕێت شانبەشانی ئەمریکا. بەڵام زیادبوونی ئاسوودەیی کوردستان لەگەڵ ڕژێمە پاوانخوازەکانی وەک ڕووسیا و ئێران، نیگەرانیی جیددی لەبارەی پابەندبوونی بە پرەنسیپە دیموکراسییەکان و پێگەی خۆی وەک هاوپەیمانێکی ڕاستەقینەی ئەمریکا، دەوروژێنێت.
پەیوەندی لەگەڵ ئێران
پەیوەندی کوردستان لەگەڵ ئێران لە ساڵانی ڕابردوودا بەشێوەیەکی بەرچاو گەرم بووە، کە زنجیرەیەک سەردانی باڵا و پەیوەندی دیپلۆماسی بەدی دەکرێت. هەردوو مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان و نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی هەرێمی کوردستان لە مانگی ئایاری 2024 لە تاران بەشدارییان لە مەراسیمی پرسەی ئیبراهیم ڕەئیسی سەرۆکی کۆچکردووی ئێران کرد، دواتر کاتێک مەسعوود پێشزەشکیان بوو بە سەرۆکی نوێی ئێران لە مانگی تەمموزی 2024، مەسرور بارزانی سەرۆک وەزیرانی هەرێمی کوردستان نامەیەکی پیرۆزبایی بۆ نارد و دانی بە “پێشکەوتنی بەرچاو لە ساڵی 2024دا نارد پەیوەندییە ئابووری و سیاسی و کولتوورییەکانی نێوان کۆماری ئیسلامی ئێران و هەرێمی کوردستان و عێراق و ناوچەکەی فراوانتر”. هەروەها نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی هەرێمی کوردستان لە مانگی ئایاری 2024 لە بۆنەیەکی جیادا سەردانی تارانی کردووە بۆ زنجیرە کۆبوونەوە لە ئاستی باڵا، "ئەگەری کرانەوەی ئەگەری سەردەمی نوێبوونەوەی هاوکاری" بەپێی پەیمانگای واشنتۆن.
لە هەمووی سەرنجڕاکێشتر، لە مانگی تەمموزی 2024، نێچیرڤان بارزانی لە میانی پەیوەندییەکی تەلەفۆنی تایبەت لەگەڵ مەسعوود پێشەشکیان و بە ڕاپۆرتی ئاژانسی مێهر نیوزی ئێرانی، داوای ”پەیوەندییەکانی سەرتاسەری” لەگەڵ ئێران کرد.
جۆش و خرۆشی ڕواڵەتی بنەماڵەی بارزانی بۆ ئامێزگرتنی دەسەڵاتێک کە بە پێشێلکردنی مافی مرۆڤ و دەسەڵاتی تاکڕەوانە ناسراوە، گومان دەخاتە سەر خۆبەخشییان بۆ بەها دیموکراسیەکان. پەیوەندییەکی لەو شێوەیە لەگەڵ نەتەوەیەکدا کە زۆرجار بە توندی لەگەڵ بەرژەوەندییەکانی ئەمریکادا ناکۆکە، جەخت لەسەر سروشتی دژبەیەکبوونی سیاسەتی دەرەوەی حکومەتی هەرێم دەکاتەوە.
پەیوەندی لەگەڵ ڕووسیا
پەیوەندی هەڤاڵانەی کوردستان لەگەڵ ڕووسیادا، ئەم نەخشەی هەلپەرستی زیاتر دەکات. سەردانە دیپلۆماسییەکانی ئەم دواییە و سەرنجە گشتییەکان ئاماژەیە بۆ بەرژەوەندییەکی هاوبەش بە ڕواڵەت بۆ بەهێزکردنی پەیوەندییەکان، سەرەڕای داگیرکردنی تەواوی ڕووسیا بۆ ئۆکرانیا و حوکمڕانییە تاکڕەوەکانی تادێت – هەردوو پێشهاتەکە کە ئەمریکا بە توندترین شێوە بەردەوام بووە لە ئیدانەکردنی. وەڵامدانەوەی بێ ڕەنگی کوردستان بۆ لەشکرکێشی ڕووسیا بۆ سەر ئۆکرانیا، کە بە ڕواڵەت ئامانجی دژایەتی نەکردنی مۆسکۆیە، هەروەها قسە لەسەر خواستی ئەو وڵاتە دەکات کە بەرژەوەندییە ستراتیژی و ئابوورییەکان لە پێشینەی ئایدیاڵە دیموکراسییەکاندا دابنێت.
لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ٢٠٢٤، شاندێکی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە کۆڕبەندی ساڵانەی ئابووریی سانت پترسبۆرگ ئامادەبوو، کە ڤلادیمێر پوتین سەرۆکی ڕووسیاش ئامادەی بوو . بە وتەی محەمەد شوکری ، سەرۆکی دەستەی وەبەرهێنانی کوردستان، کوردستان “لە داهاتوودا بەردەوام دەبێت لە بەشداریکردن لەم جۆرە کۆنفرانسە بۆ بەهێزکردنی پەیوەندییە ئابوورییەکانی و ڕاکێشانی وەبەرهێنانی زیاتر”.
گرنگیدان بە حکومەتی هەرێم بە هاوکاری ئابووری لەگەڵ ڕووسیا ئاماژەیە بۆ یەکەمایەتیدان بە بەرژەوەندییە ستراتیژی و ئابوورییەکان بەسەر پرەنسیپە دیموکراسییەکاندا، کە تیشک دەخاتە سەر دژایەتییەکانی سیاسەتی دەرەوەی وڵاتەکەی.
پەیوەندی لەگەڵ ئەمریکا
پەیوەندی دۆستانەی حکومەتی هەرێم لەگەڵ ئێران و ڕووسیا لە کاتێکدایە کە بە هەمان شێوە چاوی لەوەیە پەیوەندییەکی بەهێز لەگەڵ ئەمریکادا بپارێزێت. ئەم کردەوەی هاوسەنگکردنی هەوڵی زەق لە لاوازی بنەماڵەی بارزانی لە نێو پاشخانێکی جیۆپۆلەتیکی ئاڵۆزدا دەخاتە ڕوو. ئەمەش زیاتر لە سەردانەکەی مەسرور بارزانی، سەرۆکوەزیرانی هەرێمی کوردستان بۆ واشنتۆن دی سی لە شوباتی ٢٠٢٤دا دەرکەوت، کە لەگەڵ ئەنتۆنی بلینکن، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا کۆبووەوە. دوای کۆبوونەوەکەیان، وەزیر بلینکن و سەرۆکوەزیران بارزانی ستایشی "گرنگی [هاوبەشییەکەیان]یان کرد...لە چوارچێوەی پابەندبوونی هاوبەش و بەردەوامیان بە ئاسایشی ناوچەکە و بەها هاوبەشەکانیان، لەوانەش حوکمڕانی باش و ڕێزگرتن لە مافەکانی مرۆڤ"، بەپێی خوێندنەوەیەکی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا.
لە مانگی تەمموزی ساڵی ٢٠٢٤، مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان، لەگەڵ شاندێکی ئەمریکی بە سەرۆکایەتی دانیال شاپیرۆ، جێگری یاریدەدەری وەزیری بەرگری، لە هەولێر کۆبووەوە. شاپیرۆ پشتیوانی ئەمریکای دووپاتکردەوە و جەختی لەوە کردەوە کە “هەرێمی کوردستان هاوبەشێکی گرنگ و ستراتیژییە بۆ ئەمریکا”.
سەردانە فەرمییەکەی دی سی سەرۆکوەزیرانی بارزانی تەنها چەند هەفتەیەک دوای بانگهێشتکردنی لەلایەن دادگای ئەمریکاوە هات لە پەیوەندی لەگەڵ سکاڵایەکی مەدەنی کە لەلایەن سندوقی قوربانیانی کوردستان کە دامەزراوەیەکی قازانج نەویستە لە ئەمریکا لە دژی خۆی و ئەندامانی دیکەی بنەماڵەی بارزانی تۆمارکرابوو. لە داواکارییەکەدا ١٤ ئەندامی بنەماڵەی بارزانی تۆمەتبار کراوە بە هاوبەشیکردن لە لیتانییەک لە تاوانەکان لە کوشتنەوە تا پارەدارکردنی تیرۆریستی.
ڕۆژنامەنووس و هاوکارێکی باڵای پەیمانگای ئەمریکی ئینتەرپڕایز، مایکل ڕوبین، ئاماژەی بەوەدا کە باوەڕی سەرۆکوەزیرانی بارزانی بە پارێزبەندی بەهۆی هاوپەیمانی لەگەڵ ئەمریکا، بەبێ گوێدانە پەیوەندییە سیاسی و ئەمنییەکانی، نایپارێزێت لەو داوایە. بە گوتەی ڕوبین، بارزانی هەوڵیداوە پەیوەندییەکانی لە واشنتۆن کەڵک وەربگرێت بۆ ئەوەی ئەو داوایە ڕەتبکرێتەوە، بۆ ئەم مەبەستەش پەیوەندی لەگەڵ چەندین بەرپرسی ئەمریکیدا کردووە. سەرەڕای گرنگی ستراتیژیی ناوچەی کوردی بۆ بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا، بەگوێرەی زانیارییەکان ئەو بەرپرسانە ئەو داواکارییانەیان ڕەتکردۆتەوە و جۆ بایدن سەرۆک کۆماری تورکیا ئامادەنەبوو چاوی پێی بکەوێت. ڕوبین ئاماژەی بەوەدا کە ئامادەنەبوونی دەستوەردان لە ڕێوشوێنە یاساییەکاندا ڕەنگدانەوەی گۆڕانێکی بەرچاوە لە هەڵوێستی ئەمریکا بەرامبەر بەو هەڵسوکەوتە نادروستەی کە گوایە بنەماڵەی بارزانی دەکرێت.
جەیک سولیڤان، ڕاوێژکاری ئاسایشی نیشتمانی ئەمریکا، قووڵبوونەوەی پەیوەندییەکانی نێوان ئێران و ڕووسیای بە "مەترسییەکی قووڵ" وەسف کرد. ئەم جۆرە لێدوانانە پرسیاری ئاشکرا لەبارەی ئاسوودەیی ئەمریکا لەگەڵ پەیوەندییە گەشەسەندووەکانی هاوپەیمانەکەی لەگەڵ ئەم دوو وڵاتەدا دەوروژێنن.
ئامێزگرتنی بنەماڵەی بارزانی بۆ ڕژێمە پاوانخوازەکان کە بە پێشێلکردنی مافی مرۆڤ ناسراون، و ئامادەیی ئەوان بۆ یەکەمایەتیدان بە بەرژەوەندییە ئابووری و ستراتیژییەکان بەسەر پرەنسیپە دیموکراسییەکاندا، جیاوازییەکی توندی لەگەڵ پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانیان لەگەڵ ئەمریکا هەیە. بەردەوامیی ئەم داینامیکییە لە هاوسەنگیدا هەڵواسراوە، و تا ڕادەیەکی زۆر لەسەر بەرگەگرتنی سەبر و خۆڕاگری ئەمریکا وەستاوە.
ناوت تۆمار بکە بۆ هەواڵنامەی مانگانەمان
بە کرتەکردن لەسەر ناو تۆمارکردن تۆ پشتڕاستی دەکەیتەوە کە تۆ لەگەڵ سیاسەتی پاراستنی نهێنی ئێمە هاوڕایت.