گرینگی مانگانە: کۆنترۆڵی بنەماڵەی بارزانی بەسەر میدیای کوردیدا

سەرەکیترین چیرۆکەکان لە مانگی ئازارەوە

• ڕووداو: ئەمریکا 'نیگەران' لە بایکۆتکردنی هەڵبژاردنەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان – 18ی ​​ئازاری 2024: وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا ڕایگەیاند " نیگەرانین " لە بڕیارەکەی ئەم دواییەی پارتی دیموکراتی کوردستان بۆ بایکۆتکردنی هەڵبژاردنە گشتییەکانی هەرێمی کوردستان کە لەمێژە دواکەوتووە. بەپێی ڕاپۆرتی ڕووداو، حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران ڕایگەیاند کە بەشداری لە هەڵبژاردنی ڕۆژی 10ی حوزەیراندا ناکات و دوای بڕیارەکەی دادگای باڵای فیدراڵی عێراق بۆ نەهێشتنی کورسییەکانی پشکی کەمینەکان، هەڵبژاردنەکانی بە "نایاسایی" و "نادەستووری" وەسفکرد. لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا، ڤێدانت پاتەل، جێگری وتەبێژی سەرەکی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا وتی: ئێمە نیگەرانین لە ڕاگەیاندنی پارتی دیموکراتی کوردستان...پێمان وانییە بایکۆتکردنی ئەم هەڵبژاردنانە خزمەت بە بەرژەوەندییەکانی IKR، گەلی کورد، یان عێراق بە گشتی بکات”.
• Amwaj.media: Deep Dive: چۆن بایکۆتی هەڵبژاردن ڕەنگە پاشەکشەی بۆ پارتی دیموکراتی کوردستان هەبێت – 22ی ئازاری 2024 : پارتی دیموکراتی کوردستان بە بڕیارەکەی بۆ بایکۆتی هەڵبژاردنی یاسادانانی هەرێم، مەترسی "خۆی پەراوێز بخات"، Amwaj.media بڵاویکردەوە. بە پێی ڕاپۆرتی Amwaj.media، گرووپە کوردییەکانی دیکە خۆیان لە پشتیوانی لە بایکۆتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران بەدوور گرتووە.
• کوردستان تایمز پێشینە لە دژی بەرپرسانی پێشوو لە دۆسیە هاوشێوەکاندا داواکارییەکانی پارێزبەندی مەسعود تێکدەدات، داواکارییەکە دەکەوێتە دەرەوەی بازنەی یاسای پارێزبەندی سەروەری بیانی و یاسای دۆسیەی تاوانە نامۆکانی ساڵی ١٧٨٩ دەسەڵاتی دادوەری بە دادگاکانی ئەمریکا دەدات بەسەر کردەوە مەدەنییەکان بەهۆی پێشێلکردنی یاسا نێودەوڵەتییەکان.
• ڕووداو . لە ڕاپۆرتەکەدا ئاماژەی بەوەشکردووە، سەرەڕای ئەوەی حکومەتی هەرێم پارەی بەشەکی لە بەغداوە بۆ مووچەی مانگی شوبات وەرگرتبوو، بەڵام بەهۆی ڕووماڵی ناتەواوەوە داوای پارەی تەواوەتی کردبوو.

کۆنتڕۆڵی بنەماڵەی بارزانی بەسەر میدیای کوردیدا

کۆتایی مانگی شوباتی ئەمساڵ، ڕۆژنامەنووسی کورد ئومێد بەرۆشکی لە لایەن سێ ئەفسەری پۆلیسی شاری دهۆکەوە بە تۆمەتی ناوزڕاندن دەستبەسەر کرا. دوای پێدانی کەفالەتی سێ ملیۆن دینار (نزیکەی دوو هەزار و 291 دۆلاری ئەمریکی) ئازادکرا بەڵام چاوەڕێی دادگاییکردنە بە تۆمەتی پێشێلکردنی مادەی 2ی کوردستان لە یاسای خراپ بەکارهێنانی ئامێرەکانی پەیوەندی.

چیرۆکی بارۆشکی گۆشەگیر نییە. تۆمەتبارکردن بە سەرکوتکردنی ئازادی میدیا لە KRI تادێت باو بووە. ئەمین شێروانی، ڕۆژنامەنووسی کورد لە ساڵی ڕابردوودا دوای ئەوەی بە ڕووماڵکردنی ناڕەزایەتییەکانی دژ بە حکومەت تۆمەتبارکرابوو بە مەترسی خستنە سەر سەلامەتی و سەروەری کوردستان، سزای زیندانییەکەی چوار ساڵ درێژکرایەوە .

تەنانەت دۆخی KRI بووە هۆی دەستێوەردانی ئەمریکا لە سەرەتای ئەمساڵدا. لە بەیاننامەیەکدا , کونسوڵخانەی ئەمریکا لە هەولێر ڕایگەیاند کە "نیگەرانن لە پاشەکشەی ئەم دواییەی ئازادی ڕۆژنامەگەری لە KRI".

هەروەها ڕێکخراوی پەیامنێرانی بێ سنوور نیگەرانی خۆی دەربڕیوە لە بەئامانجکردنی ڕۆژنامەنووسان. ڕێکخراوەکە لە ڕاپۆرتێکی ئابی 2022دا داوای لە دەسەڵاتدارانی کورد کرد "واز لە قوربانیدانی فرەیی میدیایی بۆ ڕکابەریی سیاسی بێنن".

کەواتە بۆچی یەکێک لە هاوپەیمانە گرنگەکانی ئەمریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەردەوامە لە سەرکوتکردنی ئازادی میدیا؟

حکومەتی هەرێمی کوردستان بە سەرۆکایەتی بارزانی، باشترین بەش لە سێ دەیە وەک هاوپەیمانێکی سەرەکی ئەمەریکا لە عێراق و ناوچەکەی فراوانتردا کاری کردووە. ئەو خێڵە شانبەشانی سەربازانی ڕۆژئاوا ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە ڕووبەڕووبوونەوەی ڕژێمی سەدام حسێن و لەم دواییانەشدا بەرپەرچدانەوەی ئەو مەترسییانەی داعش دروستی کردبوو.

بە لەبەرچاوگرتنی بارودۆخی ئێستای جیۆپۆلەتیکی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بارزانییەکان بەردەوام بوون لە سود وەرگرتن لە پاڵپشتی دارایی و سیاسی و سەربازی واشنتۆن. ئەمەش یارمەتی خێڵەکەی داوە کە سامانێکی زۆر کۆبکاتەوە، کە بەکاردەهێنرێت بۆ دابینکردنی بودجە بۆ چاپەمەنییەکی تاڕادەیەکی زۆر حزبی کە دەنگە ناڕازییەکان دەخنکێنێت.

دواجار دیمەنی میدیای کوردی بە بەرژەوەندیی پاترۆنە پاڵنەرە سیاسییەکان زاڵە، سەرۆکی لە نێویاندا بارزانیەکان و پارتی سیاسییەکەیان پارتی دیموکراتی کوردستانە.

کوردستان24 و ڕووداو کە دوو لە گەورەترین دەزگاکانی ڕاگەیاندنی کوردستانن، ئامێری پەیوەندیی کوتلەیین کە زۆرجار بۆ بەدواداچوونی تەماحە سیاسییە نێوخۆییە ڕکابەرەکان بەکاردەهێنرێن.

کوردستان 24 کە خاوەنەکەی مەسرور بارزانی سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستانە و ڕووداو کە خاوەنەکەی نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی هەرێمی کوردستانە، وەک دەزگای میدیایی سەرەکی کاردەکەن کە گێڕانەوەی کوتلەیی لە قاڵب دەدەن، هەریەکەیان بە شێوەیەکی ستراتیژی هاوتەریبن لەگەڵ خواستە سیاسییەکانی خاوەنەکەی خۆیان لەناو هەرێمدا. ئەم ڕکابەرییە لە ڕاپۆرتکردنەکانیاندا بەرچاوە: هەردوو فرۆشگاکە چالاکیی و دەستپێشخەرییەکانی خاوەنەکەیان گەورە دەکەن لە کاتێکدا زۆرجار لایەنگری یان کەمکردنەوەی ڕووماڵکردنی هەوڵەکانی هاوتاکەیان دەکەن. بۆ نموونە COP28 لە دوبەی لە کانوونی دووەمی 2023 وەربگرە، کە شاندی جیا لە حکومەتی هەرێم بە سەرۆکایەتی سەرۆکوەزیران و سەرۆک کۆمار بەشدارییان لە کۆنفرانسەکەدا کرد. سەرەڕای بەشداری هاوبەشیان، هەردوو فرۆشگاکە هەڵیانبژارد کە نزیکەی تەنیا سەرنجیان لەسەر ئامادەبوونی خاوەنەکەیان بێت، بەدەگمەن دانیان بە ئامادەبوون یان بەشدارییەکانی شاندی ڕکابەرەکەیاندا نا.

ئینستیتیوتی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەم دواییانەدا ئاماژەی بەوەدا کە "ڕووماڵی میدیایی لە هەرێمی کوردستان تاڕادەیەکی زۆر بەرژەوەندیی پاترۆنە پاڵنەرە سیاسییەکان بەرەوپێش دەبات، نەک ئەنجامدانی ئەرکێکی خزمەتگوزاری گشتی کە گەیاندنی زانیاری بێلایەن و کوالیتی بەرزە بە هەموو بینەران".

ئەو دەزگا و ڕۆژنامەنووسە سەربەخۆیانەی کە گێڕانەوەی فەرمی دەخەنە ژێر پرسیارەوە، وەک بەرۆشکی و شێروانی، زۆرجار ڕووبەڕووی غەرامە یان زیندان دەبنەوە.

لەوەش زیاتر نیگەرانکەر ئەو تۆمەتانەن کە خێڵەکە بە ڕێگەی دەرەوەی دادگا گۆشەگیری لە ڕۆژنامەنووسانی ڕەخنەگر لە بارزانی کردووە.

لە ساڵی 2017 ئیبراهیم عەباس براتلی ڕۆژنامەنووس و هاوکاری ڕۆژنامەوانی پێشووی مەسعوود و نێچیرڤان بارزانی، لە هەولێر بەهۆی بڵاوکردنەوەی ناوەڕۆکی ڕەخنەگرانەی پارتی دیموکراتی کوردستان لەلایەن پێنج کەسەوە کە کێبڵی کارەبایان بەدەستەوە بوو، لێیدرا .

بەگوێرەی ڕاپۆرتێکی لیژنەی پاراستنی ڕۆژنامەنووسان، ئەو باندە لەکاتی هاوارکردنی "ئێمە بنەماڵەی بارزانیین" هێرشیان کردووەتە سەری.

لەگەڵ نزیکبوونەوەی هەڵبژاردنێک بۆ ئەمساڵ لە KRI، خێڵەکە بەردەوامە لە هەوڵەکانی بۆ کۆنترۆڵکردنی میدیای کوردی.

ئەمەمان بینی کاتێک حکومەتی هەرێم ساڵی ڕابردوو هەوڵیدا ڕێنمایییەکی میدیایی جێبەجێ بکات کە پێویستی بە پشکنینی ئەمنی ئەو ڕۆژنامەنووسانە دەبێت کە بە شێوەی ئۆنلاین بڵاودەکەنەوە. لە کۆتاییدا حکومەتی هەرێم ملکەچی فشارەکان بوو بۆ هەڵوەشاندنەوەی بڕیارەکە.

ئێستا بەشێک لە تێکۆشەرانی کورد کە لە ڕەوەنددا دەژین، بابەتیان گرتووەتە دەستی خۆیان.

هێرشەکانی بارزانییەکان بۆ سەر ڕۆژنامەگەری ئازاد لەم دواییانەدا لە سکاڵایەکی یاسایی کە لەلایەن سندوقی قوربانیانی کوردستانەوە تۆمارکرابوو، کە دامەزراوەیەکی قازانج نەویستە و لە ساڵی ٢٠٢٣ دامەزرابوو، دەنگی دایەوە یان زیندانی دەکرێن و جارێکی تر نابینرێنەوە”.

تۆمەتبارانی سکاڵاکە – کە زۆربەیان ئەندامی بنەماڵەی بارزانین – تۆمەتبارن بەوەی دەسەڵاتیان بە بریکارەکانیان داوە بۆ ئەنجامدانی تاوان لەوانە “کوشتنی دەرەوەی دادوەری، جینۆساید، بارمتەگرتن و ڕفاندن، بێسەروشوێنکردنی زۆرەملێ، مامەڵەی نامرۆڤانە، ئەشکەنجەدان، دەستدرێژیکردنە سەر، تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی، و چەندین کردەوەی نایاسایی و ماددی دیکە”.

ماوەتەوە بزانین ئایا بارزانییەکان بەردەوام دەبن لە کۆنترۆڵکردنی میدیاکان، بەتایبەتی کە توڕەیی گشتی لە دۆخی ئابووریی یەکێتیی دیموکراتی کوردستان خراپتر دەبێت.

بەڵام ئەوەی ڕوونە ئازایەتی ڕۆژنامەنووسانی سەربەخۆیە لە KRI کە دان بەوەدا دەنێن کە ئازادی میدیا بەشێکی سەرەکی دیموکراسییە.

چی سەیری بکەین

• هاوکات لەگەڵ حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران، پارتە سیاسییەکانی کەمینە نەتەوەیی و مەزهەبییەکان لە حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێراندا، وادەی هەڵبژاردنی ١٠ی خەرمانانی ٢٠٢٤ بایکۆت دەکەن. پارتە مەسیحییەکانی وەک یەکێتیی دیموکراتی کلدان ڕایانگەیاند، بەشداری دەنگدان ناکەن لەسەر بڕیارێکی دادگای باڵای فیدراڵی عێراق لە 21ی شوباتی 2024 کە کورسییەکانی پشکنین لە پەرلەمانی هەرێمی کوردستان لابرد.