گرینگی مانگانە: داوای یاسایی سندوقی قوربانیانی کوردستان

سەرەکیترین چیرۆکەکان لە مانگی شوباتەوە

• عەرەبی نوێ: دادگای ئەمریکا لەسەر چەندین تۆمەت بانگهێشتی مەسرور بارزانی، سەرۆکوەزیرانی کوردستانی عێراق دەکات – ¹⁹ شوباتی 2024: مەسرور بارزانی، سەرۆکوەزیرانی هەرێمی کوردستان بانگهێشتی دادگای ناوچەی ئەمریکا کرا بۆ وەڵامدانەوەی ئەو تۆمەتانەی کە بریتین لە “دڕندەیی، توندوتیژی بێ جیاوازی، ئاگرتێبەردان، کوشتن، هەوڵی کوشتن، جینۆساید، ڕفاندن، بارمتەگرتن، ڕفاندن، ئەشکەنجەدان، هاوکاری لەگەڵ ڕێکخراوە تیرۆریستییەکان و تاوانە داراییەکان”.
• ڕووداو : ئەمریکا نیگەرانە لە 'پاشکەوتن'ی ئازادی ڕۆژنامەگەری لە کوردستان – 1 ^ی شوباتی 2024 : کونسوڵخانەی ئەمریکا لە هەولێر نیگەرانی خۆی لە "پاشکەوتنی ئەم دواییەی" ئازادی ڕۆژنامەگەری لە هەرێمی کوردستان دەربڕی و ئاماژەی بەوەشکرد، کونسوڵخانەکە "پابەند بووە بە کارکردن لەگەڵ هاوبەشە ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەکان بۆ باشترکردنی دیمەنی ڕاگەیاندن، لەنێویاندا ڕەخساندنی دەرفەتی گەشەپێدانی پیشەیی بۆ ڕۆژنامەنووسان".
• فۆربێس: هاوپەیمانانی ئەمریکا زۆرجار خراپ ڕەفتار دەکەن کاتێک دەزانن پێویستیان پێیەتی – ^21ی شوباتی 2024 : بەشداربووی فۆربێس مێلیک کایلان باس لەوە دەکات کە چۆن زۆرجار ئەمریکا ناچارە هەڵەکانی هاوپەیمانەکانی پشتگوێ بخات. کەیلان تیشک دەخاتە سەر بنەماڵەی بارزانی دەسەڵاتداری کوردستانی عێراق، کە بانگەشەی ئەوە دەکات کە سەرەڕای بەڵگەی گوایە گەندەڵی بەربڵاو و پرسی مافی مرۆڤ بەردەوامن لە وەرگرتنی پشتیوانی لە ڕۆژئاوا.
• ڕووداو: سەرۆکوەزیرانی هەرێمی کوردستان لە دوبەی قسە بۆ سەرکردەکانی جیهان دەکات – ¹² شوباتی 2024 : مەسرور بارزانی، سەرۆکوەزیرانی هەرێمی کوردستان لە لوتکەی حکومەتی جیهانیدا وتارێکی پێشکەش بە سەرکردەکانی جیهان کرد، جەختی لە ڕەوایەتی ئیدیعای کورد بۆ چارەنووسی و تاوتوێکردنی ئەو قەیرانە ئەمنییە زۆرانەی کە ڕووبەڕووی کوردستان و هاوبەشە ناوچەییەکانی بوونەتەوە.

داوای یاسایی سندوقی قوربانیانی کوردستان لە دژی مەسرور بارزانی و هاوکارانی.

لە 15 ^ی شوباتی 2024، هەفتەیەک پێش ئەوەی مەسرور بارزانی، سەرۆکوەزیرانی کورد لەگەڵ ئەنتۆنی بلینکن، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا لە واشنتۆن دی سی کۆببێتەوە، لەلایەن دادگای ئەمریکاوە بانگهێشت کرا بۆ ئەوەی ڕووبەڕووی تۆمەتی هاوبەشی لە لیتانیای تاوانەکانی کوشتنەوە تا پارەدارکردنی تیرۆریستی بخرێتە پاڵ.

سەرۆکی حکومەت و هاوتۆمەتبارەکانی کە زۆرێکیان ئەندامی بنەماڵەی بارزانی دەسەڵاتداری کوردستانن، تۆمەتبارن بەوەی دەسەڵات بە بریکارەکانیان دەدەن بۆ ئەنجامدانی تاوان لەوانە "کوشتنی دەرەوەی دادوەری، جینۆساید، بارمتەگرتن و ڕفاندن، بێسەروشوێنکردنی زۆرەملێ، مامەڵەی نامرۆڤانە، ئەشکەنجەدان، دەستدرێژی، تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی، و کردەوەی نایاسایی و ماددیی فرەچەشنی دیکە".

سکاڵاکە ٣٣٢ لاپەڕەیە و لە خوارەوەی ئەم لاپەڕەیە بە تەواوی بخوێنرێتەوە، مانگی ڕابردوو لە واشنتۆن لەلایەن سندوقی قوربانیانی کوردستانەوە تۆمارکرا، کە دامەزراوەیەکی قازانج نەویستە کە لە ئەمریکا تۆمارکراوە و لە ساڵی ٢٠٢٣ دامەزرا.

هەندێک لە شرۆڤەکاران پێشنیاریان کردووە کە ئەم داوایە ڕەنگە فشارێکی بەرچاو بخاتە سەر هاوپەیمانییە درێژخایەنەکانی بنەماڵەی بارزانی لەگەڵ هاوبەشە ڕۆژئاواییەکانی.

حکومەتی هەرێمی کوردستان بە سەرۆکایەتی بارزانی لە ماوەی سێ دەیەی ڕابردوودا وەک هاوپەیمانێکی سەرەکی ئەمریکا لە عێراقدا کاری کردووە. بە سەرکردایەتی مەسرور بارزانی باوکی مەسعوود، حکومەتی هەرێم و هێزە چەکدارە پێشمەرگەکانیان ڕۆڵی سەرەکییان هەبوو لە پاڵپشتی هاوپەیمانی بە سەرۆکایەتی ئەمریکا لە ئۆپەراسیۆنەکەیان دژی ڕژێمی سەدام حوسێن. دوای دە ساڵ لە ڕووخانی سەدام، سوپای ئەمریکا و کورد جارێکی دیکە یەکگرتەوە بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەو مەترسییە توندڕەوانەی داعش دروستی کردبوو.

ئەم جۆرە پەیوەندییە مێژووییە هاوبەشانە ڕێگە بە هەرێمی کوردستان و بنەماڵەی بارزانیی دەسەڵاتدار دەدات کە بەردەوام بن لە سوودوەرگرتن لە پشتیوانی دارایی و سەربازی و ڕیتۆریکی واشنتۆن.

ئه و کونسوڵخانه یه ی که ئه مریکا ئێستا له هه ولێر دروستی ده کات به بڕی 800 ملیۆن دۆلار – بڕیاره گه وره ترین کونسوڵخانه ی ئه مریکا بێت له جیهاندا – شاهێدی به هێزبوونی په یوه ندییه کانی نێوان ئه مریکا و کورده ، هه ڕوه ها ئه و 15 ملیۆن دۆلاره ی که به گوێره ی ڕاپۆرته کان مانگانه ئه مریکا بۆ پێدانی موچه ی پێشمه ڕگه به ​​سه ڕکردایه تی بارزانی سه ڕفی ده کات .

بەڵام دادگایەکی ناوچەی ئەمریکا کەمتر لە دوو میل لەو شوێنە دوورە کە مەسرور بارزانی چاوی بە وەزیری دەرەوەی ئەمەریکا کەوت، کە حکومەتی هەرێمی بە "هاوبەشێکی گرینگ بۆ سەقامگیری لە ناوچەکە" وەسف کرد، ئێستا ئەو سەرکردەیەی کوردی بانگهێشت کردوە بۆ وەڵامدانەوەی تۆمەتەکانی "پێشێلکاریی جددی یاسای ئەمەریکا" کە "ئاسایشی ئابووری و نیشتمانی ئەمریکا تێکدەدەن".

سەرۆکوەزیران تەنها یەکێکە لەو ٥٢ تۆمەتبارە کە ناویان لە داواکارییەکەدا هاتووە. لە نێو تۆمەتبارەکاندا مەسعوود بارزانی سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان و باوکی خێڵ و سیروان بارزانی کوڕەزای و فەرماندەی پێشمەرگە و وەیسی برای مەسرور کە دەوترێت سەرکردایەتی دەزگای هەواڵگریی حکوومەتی هەرێمی کوردستان دەکات.

ئەم سکاڵایە هیچ داواکارییەکی یاسایی ستاندارد نییە. وەک خۆی لە سکاڵاکەدا ئاماژەی پێکراوە، ئەو تۆمەتانەی ڕووبەڕووی بارزانییەکان و هاوتاوانبارەکانیان دەبنەوە، "کردەوەی خراپی ڕۆتینی" نین. ئەوان تۆمەتبارن بەوەی کە بەشدارییان لە کارگەیەکی تاوانکاریدا کردووە کە بەرپرسیارە لە کوشتنی دەرەوەی دادوەری و قاچاخچێتی ماددە هۆشبەرەکان و پارەدارکردنی تیرۆریستی، کە بنەمای پلانێکی گەندەڵی چەسپاو بووە کە سامانی خستۆتە دەستی بنەماڵەی بارزانی و هاوکارەکانیان.

بەگوێرەی سکاڵاکە، ئەم “بەردەوامی کارگێڕی تاوانکاریی بارزانی” هێندە گیری خواردووە لەگەڵ ئەرکەکانی دەوڵەتدا کە تاکە "کیانێکی تاوانکاری-سیاسی" پێکدەهێنێت، کە بەشێوەیەک وەک حکومەتی دیفاکتۆی کوردستانی عێراق کاریان کردووە.

گوایە چالاکییە نایاساییەکانی بارزانییەکان لەلایەن ئۆپەراسیۆنێکی توندی کۆنترۆڵکردنی زانیارییەوە پشتگیری دەکرێن کە دەنگە ناڕازییەکان دەخنکێنێت کە ئەگەرنا دەتوانن تاوانە گوماناوییەکانیان ئاشکرا بکەن.

ئەو کەسانەی کە مەترسی ڕەخنەی ئاشکرا لە بارزانییەکان دەکەن، دەوترێت ڕووبەڕووی لێکەوتەی ترسناک دەبنەوە. بەپێی سکاڵاکە : “ئەو ڕۆژنامەنووسانەی کە ڕەخنە لە تۆمەتبار مەسرور بارزانی یان تۆمەتبار مەسعوود بارزانی باوکی دەنووسن، پەخش دەکەن، یان پۆدکاست دەکەن، زۆرجار ون دەبن یان دەخرێنە زیندان و جارێکی دیکە نابینرێنەوە.” ئەم تۆمەتانە دەنگدانەوەی ئەو نیگەرانیانەن کە لە شوباتی ٢٠٢٤ لە لایەن کونسوڵخانەی ئەمریکا لە هەولێر سەبارەت بە "پاشکەوتنی ئەم دواییەی" ئازادی ڕۆژنامەگەری لە کوردستان وروژێنراون .

دەرئەنجامەکانی ئەم داوایە زۆر لە هۆڵی دادگا درێژدەبێتەوە. دەگمەنە دادگای ئەمریکا سەرۆکوەزیرانی دانیشتوو بانگهێشت بکات ، چ جای هاوپەیمانێکی گرنگی ستراتیژی ئەمریکا.

ئەو تۆمەتانەی کە ئاراستەی بنەماڵەی بارزانی و هاوکارەکانیان دەکرێت، پەیوەندییەکانی ئەمریکا و کورد بە سترێسەوە تاقی دەکەنەوە. لەنێو ئەو تۆمەتانەی کە لە سکاڵاکەدا هاتووە، مەسرور بارزانی و هاوتۆمەتبارەکانی تۆمەتبارن بە ئاراستەکردنی ڕفاندن و کوشتنی بریکارێکی حکومەتی ئەمریکا.

ئەمە یەکەمجار نییە کە مەسرور بارزانی ناچار بێت وەڵامی تەحەددای یاسایی لە ئەمریکا بداتەوە.

لە ساڵی ٢٠٢٢دا ڕووبەڕووی داوایەکی ناوزڕاندن بووەوە کە لە ویلایەتی ڤێرجینیا لەلایەن شنیار ئەنوەر حەسەن، پارێزەری سیاسی کوردەوە تۆمارکرابوو. گوایە ڕەخنە گشتییەکانی لە بارزانی بووەتە هۆی ئەوەی نووسینگەی سەرۆکوەزیران بەیاننامەیەک بڵاوبکاتەوە کە ئاماژە بەوە دەکات کە حەسەن پەیوەندییەکی دەرەوەی هاوسەرگیری لەگەڵ ڕۆژنامەنووسێکی ئەمریکی هەبووە، کە بەم دواییە ئاشکراکردنێکی لەسەر پۆرتفۆلیۆی موڵکی لوکسەکانی بنەماڵەی بارزانی بڵاوکردبووەوە . دۆسیەکە بە پاساوی نەبوونی دەسەڵاتی دادوەری کەسی ڕەتکرایەوە .

بەپێی شیکارییەکانی مایکل ڕوبین هاوڕێی پەیمانگای ئەمریکی ئینتەرپڕایز، پێناچێت ئەو دۆسیەیەی کە لەلایەن سندووقی قوربانیانی کوردستانەوە خراوەتە سەری، بەو ئاسانییە خۆی لێ بدزێتەوە . ئەو تۆمەتانەی کە ڕووبەڕووی دەبنەوە زۆر قورسترن. وەک ڕوبین ئاماژەی پێکردووە , تەنانەت ئەگەر بارزانی بتوانێت داوای پارێزبەندی سەروەری بکات، ئەم ئیمتیازە ناچێتە سەر زۆرێک لە هاوتاوانبارەکانی کە زۆربەیان لە ئەمریکا دەژین.

لە هەر حاڵەتێکدا تۆمەتەکانی ئەم داوایە ئێستا لە ناوچەی گشتیدایە و دەمێنێتەوە بزانین مەسرور و هاوکارەکانی چۆن وەڵامی دەدەنەوە. هەنگاوەکانی داهاتوویان لەلایەن حکومەتەکان و ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ و میدیا جیهانیەکانەوە بە وردی چاودێری دەکرێن.

بارزانی وۆچ بەردەوام دەبێت لە ڕووماڵی گشتگیر لەسەر دۆسیەکە لەگەڵ پەرەسەندنی.

چی سەیری بکەین

• مەسرور بارزانی تا ^٨ ی ئازار مۆڵەتی هەیە بۆ وەڵامدانەوەی بانگهێشتنامەکەی بۆ دادگای ناوچەی ئەمریکا بۆ ناوچەی کۆڵۆمبیا. هاوتاوانبارەکانی بارزانی، لەنێویاندا مەسعودی باوکی، بڕیاربوو تا ٢٨ ^ی شوبات وەڵام بدەنەوە.
• ئێستا وادەیەک بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانی هەرێمی کوردستان کە لەمێژە دواکەوتووە بۆ ¹⁰ ی حوزەیران دیاری کراوە. پارتی دیموکراتی کوردستان کە بارزانی باڵادەستە و یەکێتی بە سەرۆکایەتی تاڵەبانی لەمێژینە لەسەر یاسای هەڵبژاردنی کورد ناکۆکییەکی زۆریان هەبووە، ئەمەش وایکردووە هەڵبژاردنەکان لە بەرواری سەرەتایی پلان بۆ داڕێژراوی خۆیانەوە کە لە تشرینی ^یەکەمی ٢٠٢٢ەوە دووبارە دوابخرێنەوە کورسییەکانی پەرلەمانی کوردستان "نادەستووری" بوون.